صفحه اصلی سیستم انرژی در بسکتبال

سیستم انرژی در بسکتبال

سيستمهاي انرژي در بسكتبال: بحث راجع به سيستمهاي توليد انرژي در بدن براي انجام فعاليتهاي روزمره و بالاخص ورزشي از ديرباز موضوع اكثر كتابهاي ورزشي و همچنين سمينارها و كنفرانس هاي ورزشي و علم تمرين بوده و مي‌باشد. ورزش بسكتبال نيز از اين قاعده مستثني نمي‌باشد و در اين ورزش جذاب نيز مورد تحليل و بررسي هاي قرار گرفته است و نظرات مختلف راجع به سيستمهاي انرژي مطرح شده است. در اين مقاله قصد بر آن است كه در ابتدا سيستمهاي انرژي را بطور بسيار مختصر تعريف كرده و چگونگي عملكرد آنها را توضيح دهيم و سپس بدنبال آن راجع به اهميت هر يك از آنها در ورزش بسكتبال مي‌پردازيم. سيستمهاي انرژي سيستمهاي انرژي در بدن به طور كلي به دو دسته تقسيم مي‌شوند: يكي هوازي و ديگري غير هوازی. سيستم هوازي آن دسته از واكنشهائي را شامل مي‌شوند كه براي توليد انرژي نياز به وجود اكسيژن داشته و معمولاً واكنشها در حضور اكسيژن و در ميتوكدوزي سلول صورت مي‌گيرد و در مقابل اين سيستم، سيستم غير هوازي وجود دارد كه همانطور كه از نام آن پيداست انجام واكنشها نيازي به اكسيژن نداشته و يا به بيان ساده تر در شرايط كمبود و يا نبود اكسيژن انجام شده و انرژي براي فعاليتهاي سلول را فراهم مي‌ كند اين دستة اخير خود به دو زير گروه كوچكتر به نام سيستم اسيد لاكتيكي و سيستم غير اسيد لاكتيكي تقسيم مي‌شوند. الف) سيستم لاكتيك سيستمي از توليد انرژي است كه علاوه بر توليد مولكولهاي ATP در سلول كه منشاء انرژي يا فرم رايج انرژي در داخل بدن هستند مادة ديگري نيز بنام اسيد لاكتيك توليد مي‌كنند كه براي سلول مضر بوده و بالا رفتن آن از ميزان خاص در درون سلول و همچنين خون منجر به اختلالات زيادي در عملكرد سلولي و در نهايت كل سيستم ارگانهاي بدن مي شود. ب) سيستم غير اسيد لاكتيك غير هوازي كه به سيستم فسفاژن معروف است سيستمي است كه باز براي توليد انرژي نياز به وجود اكسيژن ندارد ولي مادة زائدي نيز توليد نمي‌كند. اين سيستم بسيار در دسترس بوده و شامل خود ATP ذخيره در سلول بوده بعلاوه كراتين فسفات كه خود يك تركيب فسفردار بوده و با پيوندهاي پر انرژي كه با آزاد كردن بنیان فسفر خود آن را در اختيار ATP گذاشته و آن را تبديل به ATP مي‌كنند. حال كه در اينجا صحبت از ATP و ADP شد بد نيست كه بطور مختصر راجع به اين تركيبات توضيحاتي داده شود. ATP يا آدنوزين تري فسفات فرم رايج انرژي در سلولهاي عضلاني و بطور كل بدن است. همانطور كه اگر شما به خارج او كشور سفر كنيد با رسيدن در كشور مقصد نياز هست كه پول خود را براي خرج كردن ابتدا به پول رايج مملكت مورد نظر تبديل كنيد تا بتوانيد آن را خرج كنيد و از آن استفاده كنيد. ATP نيز دقيقاً چنين حالتي را دارد- تمام مواد غذائي كه مصرف مي‌شود بايد انرژي موجود در پيوندهاي شيميائي را صرف تشكيل ATP كنند تا در بدن قابل مصرف باشد به عبارتي ATP در بدن به عنوان واحد انرژي شناخته مي‌شود. آنچه در بحث سيستمهاي انرژي بسيار مهم است يكي مقدار كل ATP مي‌باشد كه ممكن است از مصرف مواد غذائي اوليه از قبیل كربوهيدرات ها و چربي ها و پروئين ها ايجاد شودو نكته مهم ديگر سرعت توليد انرژي يا همان ATP در واحد زمان است. به همين دليل نياز است كه سيستمهاي انرژي را از اين لحاظ دسته بندي كنيم. از لحاظ سرعت تأمين انرژي سيستم غير هوازي – غير اسيد لاكتيكي يا همان سيستم فسفاژن جايگاه اول را داشته و بعد از آن به ترتيب سيستم غير هوازي- اسيدلاكتيكي و نهايتاً سيستم هوازي قرار مي‌گيرند ولي از لحاظ ميزان يا حجم و مقدار ATP توليد شده از هر يك از اين سيستمهاي انرژي و رتبه بندي دقيقاً برعكس مي‌شود يعني سيستم هوازي بيشترين مقدار و سيستم غير هوازي (غير اسيد لاكتيكي) كمترين مقدار ATP را توليد مي‌كند. از لحاظ كاربردي يا عملي اين بدين معناست كه اگر بدن يا عضله نياز به اجراي حركتي داشته باشد كه نياز به مصرف مقدار زيادي انرژي در زمان اندك داشته باشد در اين زمان سيستم غير هوازي وارد عمل مي‌شود به عنوان مثال مي توان به يك برش سريع يا بوتاب شوت جفت و يا ريباندتوپ از حلقه و يا دفاع اشاره كرد در هر يك از اين حركات و يا حوادث يك فصل مشترك وجود دارد و آن انجام يك حركت با توان بالاست مانند پريدن و يا دويدن سريع. همانطور كه مشخص است زمان اجراي اين حركات كوتاه بوده و از حد چند ثانيه تجاوز نمي‌كند در اين حركات معمول سيستم غير هوازي (غير اسيد لاكتيكي) نقش عمده را ايفا مي‌كند. ولي در شرايط ديگر اوضاع مي‌تواند متفاوت باشد. به عنوان مثال به يك وضعيت دفاع یارگيري تمام زمين توجه كنيد. در اين حالت بازيكنان موانع بايد سريع و بدون وقفه مرتباً زمين جابجا شده و در امر دفاع و يار مستقيم خود و همچنين كمك وپوشش به هم نيمي خود و يا قطع توپ ايفاي نقش كنند. اين وضعيت همان طور كه مشخص است از حركات مثل فرش و يا ديباند طولاني تر بوده و در عين حال از لحاظ توان نيز پائين تر مي باشد. در اين شرايط معمولاً اعتقاد بر آن است كه سيستم غير هوازي- اسيد لاكتيكي نقش عمده را ايفا مي‌كند . همانطور كه مشاهده مي‌كنيد در حوادث بازي بسكتبال و حركات تكنيكي آن مثل شوت زدن سه گام رفتن- ريباند و يا دانك زدن و غيره معمولاً سيستم هاي غير هوازي نقش عمده را بازي مي‌كنند و اين همان چيزي است كه در بسياري از كتاب هاي فيزيولوژي ورزش و علم تمرين نيز به آن اشاره مي‌شود. اما در اين بيان نقش سيستم هوازي كدام است؟ آيا اين سيستم نقش در ورزش بسكتبال دارد و آيا اصولاً اين سيستم سيستم مهمي به شمار مي‌رود يا خير؟ اولاً بايد گفت سيستم هوازي مهمترين سيستم انرژي بدن مي‌باشد چرا كه سلولهاي بدن در كليه كارهاي روزانه و بطور عادي ازآن استفاده مي‌كنند و نكته دوم كه معمولا توان اين سيستم از لحاظ عملي بالاتر از آن چيزي است كه تخمين زده مي‌شود. اين بدين معناست كه در بسياري از تكرارهاي پرتوان و يا تكرار حركاتي كه نياز به توان بالا و انرژي زيادتري است با انجام تكرارهاي بيشتر اين سيستم نيز مداخله بيشتري مي‌كند بخصوص اگر زمان استراحت بين آن حوادث يا حركات كه نياز به انرژي فراوان دارد طولاني نباشد و نكته سوم آن كه اين سيستم نقش بسيار مهمي را در بازگشت به حالت اوليه و شارژ مجدد در سيستم غير هوازي ذكر شده بازي مي‌كند. در نتيجه اين سيستم انرژي نقش پیش نياز را براي دو سيستم ديگر بازي مي‌كند. از لحاظ عملي نتيجه آن كه بازيكنان بسكتبال نياز دارند تا سيستم هوازي خود را خوب تقويت كنند تا بتوانند اجراي خوبي از خود در زمين بازي نشان دهند. (دکتر حمید مجلسی)